Huế – Hai thế giới song song giữa di sản và đô thị hiện đại

Có những thành phố khiến người ta nhớ vì sự sôi động. Có những nơi được nhắc đến bởi những tòa nhà cao tầng hay nhịp sống không bao giờ ngừng nghỉ.

Nhưng Huế lại đi vào lòng người theo một cách khác.

Đó là tiếng chuông chùa Thiên Mụ vang bên dòng sông Hương. Là mái ngói rêu phong của Đại Nội, những con đường phủ bóng cây xanh và nhịp sống chậm rãi của người dân cố đô.

Thế nhưng, phía sau vẻ trầm mặc ấy, Huế đang âm thầm bước vào một giai đoạn phát triển mới. Những cây cầu mới xuất hiện, sân bay được mở rộng, các khu đô thị hiện đại dần hình thành và không gian hai bên sông Hương ngày càng được chỉnh trang.

Huế hôm nay giống như hai thế giới đang tồn tại song song: một bên là thành phố của di sản và ký ức, bên còn lại là một đô thị hiện đại đang từng bước mở rộng không gian phát triển.

Bước ngoặt khi Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương

Ngày 1/1/2025 đánh dấu một bước ngoặt đặc biệt khi Huế chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ sáu của Việt Nam.

Tại thời điểm chuyển đổi, thành phố có 9 đơn vị hành chính cấp huyện và 133 đơn vị hành chính cấp xã. Đây không chỉ là sự thay đổi về tên gọi hay địa giới hành chính, mà còn mở ra một không gian phát triển rộng lớn hơn cho toàn vùng đất cố đô.

Khác với Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng, Huế mang trong mình một yêu cầu phát triển rất đặc biệt: vừa phải hiện đại hóa đô thị, vừa phải bảo tồn hệ thống di sản có giá trị nổi bật toàn cầu.

Bài toán đặt ra không đơn thuần là Huế sẽ xây thêm bao nhiêu con đường, cây cầu hay khu đô thị. Điều quan trọng hơn là thành phố sẽ phát triển như thế nào để những công trình mới không làm mất đi bản sắc đã được vun đắp qua nhiều thế kỷ.

Chính vì vậy, Huế không lựa chọn cách phát triển ồ ạt. Thành phố đang đi theo hướng mở rộng có kiểm soát, lấy di sản, cảnh quan và văn hóa làm nền tảng cho một đô thị hiện đại.

Toàn cảnh Hoàng Thành Huế

Sông Hương – Trục cảnh quan của thành phố Huế

Nếu nhìn từ trên cao, có thể thấy sông Hương không chỉ chảy qua trung tâm thành phố mà còn đóng vai trò như một trục cảnh quan đặc biệt.

Con sông chia Huế thành hai không gian có tính chất khác nhau.

Bờ Bắc là nơi lưu giữ phần lớn những dấu tích lịch sử quan trọng, từ Kinh thành Huế, Hoàng thành, chùa Thiên Mụ cho đến hệ thống lăng tẩm của triều Nguyễn.

Bờ Nam lại mang diện mạo hiện đại hơn với các tuyến phố thương mại, khách sạn, văn phòng, trường học, bệnh viện, khu dân cư và những khu đô thị mới.

Hai không gian ấy không hoàn toàn tách biệt. Chúng bổ sung cho nhau và tạo nên một diện mạo rất riêng mà hiếm thành phố nào có được.

default

Bờ Bắc – Nơi lịch sử vẫn hiện diện trong đời sống

Tại bờ Bắc sông Hương, Đại Nội vẫn là trung tâm của không gian di sản. Những bức tường thành, cổng thành và mái ngói cổ nhắc nhớ về thời kỳ Huế từng là kinh đô của Việt Nam.

Bao quanh khu vực này là những khu dân cư thấp tầng, những con phố nhỏ rêu phong và nhịp sống dường như chậm hơn phần còn lại của thành phố.

Việc phát triển xây dựng tại khu vực gần di tích được kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo vệ cảnh quan và hạn chế những công trình có thể phá vỡ không gian văn hóa truyền thống.

Bởi vậy, dù Huế đang thay đổi từng ngày, phần lõi di sản vẫn giữ được sự yên tĩnh cần thiết.

Đây cũng chính là nguồn tài nguyên đặc biệt giúp Huế phát triển du lịch văn hóa. Du khách đến đây không chỉ để tham quan một công trình riêng lẻ, mà để cảm nhận cả một không gian sống gắn với lịch sử.

Bờ Nam – Một đô thị hiện đại đang hình thành

Nếu bờ Bắc mang dáng vẻ trầm mặc, bờ Nam lại cho thấy một Huế năng động và hiện đại hơn.

Các trục đường như Hùng Vương, Hà Nội, Tố Hữu hay Võ Nguyên Giáp tập trung ngày càng nhiều hoạt động thương mại, dịch vụ, lưu trú và văn phòng.

Nhiều khách sạn, khu căn hộ, trung tâm thương mại và khu đô thị mới đang từng bước hình thành. Không gian phát triển của Huế cũng dần mở rộng về phía An Vân Dương và khu vực phía Nam thành phố.

Sự chuyển dịch này giúp giảm áp lực xây dựng lên vùng di sản, đồng thời tạo ra quỹ đất để Huế phát triển những công trình hiện đại hơn.

Đây có thể xem là cách Huế phân chia chức năng đô thị: khu vực lịch sử được ưu tiên bảo tồn, trong khi các hoạt động kinh tế và dịch vụ mới được bố trí tại những không gian phù hợp hơn.

Hạ tầng mở ra một cánh cửa phát triển mới

Sự chuyển mình của Huế không thể tách rời khỏi những thay đổi về hạ tầng giao thông.

Một trong những công trình quan trọng là Nhà ga hành khách T2 của Cảng hàng không quốc tế Phú Bài. Nhà ga chính thức được đưa vào khai thác ngày 28/4/2023, có công suất thiết kế khoảng 5 triệu hành khách mỗi năm.

Công trình không chỉ nâng cao khả năng phục vụ du khách mà còn cải thiện năng lực kết nối giữa Huế với các trung tâm kinh tế và du lịch trong nước, hướng đến mở rộng thêm các đường bay quốc tế.

Từ sân bay, hành khách có thể di chuyển vào trung tâm thành phố trong khoảng 20 đến 30 phút. Đây là lợi thế quan trọng đối với một địa phương xác định du lịch và dịch vụ là những ngành kinh tế mũi nhọn.

Bên cạnh hàng không, các tuyến đường bộ và cao tốc kết nối Huế với Quảng Trị, Đà Nẵng cùng những tỉnh miền Trung cũng đang từng bước được hoàn thiện.

Khi khả năng kết nối được cải thiện, Huế không còn là một điểm đến tương đối biệt lập, mà có điều kiện trở thành một mắt xích quan trọng trên hành lang du lịch và kinh tế miền Trung.

Cầu Trường Tiền và cầu Nguyễn Hoàng – Hai thế hệ kết nối Huế

Trong quá trình phát triển của Huế, những cây cầu bắc qua sông Hương luôn mang ý nghĩa lớn hơn chức năng giao thông thông thường.

Cầu Trường Tiền với sáu nhịp thép đã hiện diện hơn một thế kỷ. Cây cầu là chứng nhân của lịch sử, gắn với ký ức của nhiều thế hệ người dân và đã trở thành một trong những biểu tượng dễ nhận diện nhất của Huế.

Nhưng khi thành phố ngày càng mở rộng, cầu Trường Tiền cùng các cây cầu hiện hữu phải chịu áp lực giao thông lớn hơn. Huế cần thêm những hướng kết nối mới để giảm tải cho khu vực trung tâm và mở rộng không gian đô thị về phía Tây.

Trong bối cảnh đó, cầu Nguyễn Hoàng được xây dựng.

Công trình được khởi công ngày 23/12/2022 và thông xe kỹ thuật vào ngày 26/3/2025. Đến tháng 9/2025, cây cầu chính thức được đặt tên Nguyễn Hoàng.

Với chiều rộng khoảng 43 mét, đây là cây cầu rộng nhất bắc qua sông Hương tại thời điểm hoàn thành. Công trình không chỉ tạo thêm một hướng lưu thông mới mà còn góp phần hình thành trục kết nối phía Tây thành phố.

Cầu Trường Tiền và cầu Nguyễn Hoàng vì thế đại diện cho hai giai đoạn phát triển khác nhau.

Một cây cầu mang ký ức của cố đô. Một cây cầu mở đường cho Huế bước vào tương lai.

Điều đáng chú ý là công trình mới không cố gắng lấn át cảnh quan sông Hương. Kiến trúc cầu Nguyễn Hoàng được thiết kế với đường nét mềm mại, tạo dấu ấn hiện đại nhưng vẫn hướng đến sự hài hòa với không gian chung.

Không gian hai bên sông Hương trở thành tài sản công cộng

Sự thay đổi của Huế còn thể hiện rõ qua việc chỉnh trang cảnh quan và hình thành các công viên, tuyến đường đi bộ dọc hai bên sông Hương.

Từ khu vực Dã Viên đến cầu Trường Tiền, cầu Phú Xuân và cầu Nguyễn Hoàng, ngày càng nhiều khoảng không gian ven sông được mở ra phục vụ cộng đồng.

Người dân có thể đi bộ, đạp xe, tập thể dục hoặc ngồi ngắm dòng sông giữa một không gian xanh và yên tĩnh.

Đây là hướng phát triển rất quan trọng đối với một đô thị di sản. Thay vì dành toàn bộ quỹ đất ven sông cho các dự án thương mại, Huế ưu tiên giữ lại những khoảng không gian công cộng để người dân và du khách cùng tiếp cận.

Những công viên ven sông còn góp phần tạo ra một hành lang sinh thái, hạn chế việc bê tông hóa quá mức và giữ cho sông Hương tiếp tục là linh hồn của thành phố.

Chợ Đông Ba – Nơi lưu giữ đời sống bình dị của cố đô

Nhắc đến Huế, không thể chỉ nói về cung điện, lăng tẩm hay những công trình mới.

Huế còn hiện diện trong đời sống thường ngày của người dân, và chợ Đông Ba là một trong những nơi thể hiện rõ nhất điều đó.

Ngôi chợ có lịch sử từ thế kỷ XIX và được chuyển về vị trí hiện nay vào năm 1899, dưới triều vua Thành Thái.

Qua nhiều biến động, chợ Đông Ba vẫn là khu chợ truyền thống lớn và nổi tiếng của thành phố. Nơi đây tập trung rất nhiều sản vật đặc trưng như mè xửng, tôm chua, nón bài thơ, mắm Huế, đồ thủ công và những món ăn dân dã.

Nhưng giá trị của chợ Đông Ba không chỉ nằm ở việc mua bán hàng hóa.

Đây còn là một phần đời sống văn hóa của người Huế. Trong từng quầy hàng, tiếng mời chào và cách trò chuyện nhẹ nhàng của người bán, du khách có thể cảm nhận một nét tính cách rất riêng của vùng đất này.

Chợ Đông Ba vì thế không phải một công trình được dựng lên để phục vụ du lịch. Đó là một không gian sống thật, nơi truyền thống vẫn được tiếp nối mỗi ngày.

Ẩm thực Huế – Những câu chuyện được kể bằng hương vị

Huế còn được nhớ đến qua một nền ẩm thực tinh tế và phong phú.

Một bát chè Huế nhỏ có thể kết hợp nhiều tầng hương vị: vị ngọt của đường, vị bùi của đậu, độ dẻo của bột lọc và hương thơm nhẹ của nước cốt dừa.

Mỗi loại chè có một cách chế biến khác nhau. Nhưng điểm chung là sự chăm chút, tỉ mỉ và cân bằng – những đặc trưng thường thấy trong văn hóa Huế.

Bên cạnh chè, cà phê muối cũng trở thành một trải nghiệm được nhiều du khách tìm kiếm. Vị đắng của cà phê hòa với vị mặn nhẹ và lớp kem béo tạo nên một thức uống lạ nhưng dễ gây thương nhớ.

Những món ăn, thức uống ấy cho thấy bản sắc của một thành phố không chỉ được gìn giữ trong bảo tàng hay di tích. Bản sắc còn tồn tại trong chợ, trong quán nhỏ ven đường và trong thói quen sinh hoạt của người dân.

Huế có thể hiện đại mà không đánh mất chính mình?

Đây có lẽ là câu hỏi quan trọng nhất trong quá trình phát triển của thành phố Huế.

Hiện đại hóa là nhu cầu tất yếu. Một đô thị muốn nâng cao đời sống người dân cần có hệ thống giao thông tốt hơn, thêm việc làm, nhiều dịch vụ và không gian phát triển mới.

Nhưng với Huế, phát triển không thể đồng nghĩa với xóa bỏ những giá trị cũ.

Sức hấp dẫn lớn nhất của thành phố không nằm ở những tòa nhà cao tầng. Đó là cảnh quan sông Hương, hệ thống di sản triều Nguyễn, những khu phố rêu phong, ẩm thực truyền thống và nhịp sống nhẹ nhàng đã trở thành nét riêng của vùng đất thần kinh.

Điểm đáng chú ý là Huế đang cố gắng dung hòa hai yêu cầu tưởng như đối lập.

Thành phố xây thêm cầu nhưng vẫn gìn giữ dòng sông. Phát triển các khu đô thị mới nhưng hạn chế công trình cao tầng gần di sản. Mở rộng giao thông nhưng không biến trung tâm cố đô thành một đại công trường bê tông.

Huế đang thay đổi, nhưng sự thay đổi ấy diễn ra tương đối lặng lẽ.

Giống như dòng sông Hương, thành phố không quá ồn ào nhưng vẫn kiên trì tiến về phía trước.

Một bên là ký ức của cố đô. Một bên là khát vọng của một thành phố trực thuộc Trung ương.

Và chính sự song hành giữa quá khứ với hiện tại có thể trở thành giá trị lớn nhất giúp Huế tạo ra con đường phát triển riêng – một đô thị hiện đại nhưng vẫn giữ được tâm hồn của vùng đất di sản.

Nếu đã từng đến Huế, điều gì khiến bạn nhớ nhất: sông Hương, Đại Nội, chợ Đông Ba, ẩm thực hay sự bình yên của thành phố?

Hãy chia sẻ cảm nhận và gửi bài viết này đến những người cũng dành tình yêu cho vùng đất cố đô.

Nguồn tham khảo