Giữa Biển Đông mênh mông, cách đất liền hàng trăm hải lý, có một phần Việt Nam mà để đến được đó, người ta phải vượt qua nhiều ngày lênh đênh trên biển. Đó là quần đảo Trường Sa – nơi những đảo nhỏ, bãi đá và rạn san hô hiện lên giữa đại dương như những dấu chấm rất nhỏ trên bản đồ, nhưng lại mang một ý nghĩa vô cùng lớn trong lịch sử, đời sống và tâm thức của người Việt.

Trường Sa không chỉ là câu chuyện của địa lý. Đó là câu chuyện của những người lính, những ngư dân, những gia đình sinh sống giữa biển khơi và của nhiều thế hệ đã gửi tuổi trẻ, thậm chí cả sinh mạng của mình, để bảo vệ biển đảo quê hương.

Một quần đảo giữa trung tâm Biển Đông

Quần đảo Trường Sa nằm ở khu vực phía Đông Nam Biển Đông. Theo thông tin của tỉnh Khánh Hòa, quần đảo gồm hơn 100 đảo nổi, đảo chìm, đá, cồn cát và các bãi san hô, phân bố trên một không gian biển rất rộng. Một nguồn của Chính phủ Việt Nam ước tính vùng biển có các thực thể thuộc quần đảo trải rộng khoảng 410.000 km².

Về mặt hành chính của Việt Nam, Trường Sa hiện là đặc khu Trường Sa thuộc tỉnh Khánh Hòa, được hình thành từ huyện Trường Sa trước đây khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai năm 2025. Theo danh mục đơn vị hành chính phục vụ đề án sắp xếp năm 2025, đặc khu có diện tích hành chính khoảng 496,3 km² và quy mô dân số 153 người. Con số diện tích hành chính này không nên hiểu đơn giản là diện tích đất nổi, bởi phần đất tự nhiên của các đảo và bãi đá chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ so với không gian biển rộng lớn của quần đảo.

Ở đó có những cái tên đã trở nên quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt: Trường Sa Lớn, Song Tử Tây, Sinh Tồn, Nam Yết, Sơn Ca, An Bang, Phan Vinh, Đá Tây, Cô Lin, Len Đao…

Mỗi cái tên nghe tưởng xa xôi, nhưng khi được đặt trên bản đồ Việt Nam, chúng nhắc chúng ta rằng lãnh thổ của một quốc gia không dừng lại ở đường bờ biển.

Trường Sa không phải một vùng biển không người

Giữa đại dương, cuộc sống vẫn diễn ra.

Trên một số đảo có nhà ở, công trình dân sinh, bệnh xá, trường học, chùa, hệ thống điện năng lượng tái tạo và những công trình phục vụ đời sống. Trường Sa không chỉ có những người lính làm nhiệm vụ, mà còn có người dân và những gia đình sinh sống lâu dài.

Quần đảo Trường Sa thân yêu

Có những đứa trẻ sinh ra và lớn lên giữa tiếng sóng.

Có những buổi chào cờ diễn ra khi phía trước chỉ là một đường chân trời xanh thẳm.

Có những người lính đón Tết cách gia đình hàng trăm hải lý.

Và cũng có những bác sĩ, kỹ sư, cán bộ và những người làm nhiệm vụ hàng hải ngày ngày duy trì cuộc sống ở nơi có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt hơn rất nhiều so với đất liền.

Bởi vậy, Trường Sa không phải một khái niệm trừu tượng.

Trường Sa có con người.

Có những mái nhà.

Có tiếng trẻ con.

Có lá cờ đỏ sao vàng mỗi sáng tung bay trong gió biển.

Chủ quyền được viết bằng lịch sử và sự hiện diện của con người

Trường Sa hiện là khu vực có các yêu sách chủ quyền chồng lấn giữa nhiều bên trong khu vực. Lập trường nhất quán của Nhà nước Việt Nam là Việt Nam có đầy đủ bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý để khẳng định chủ quyền đối với quần đảo Trường Sa, đồng thời chủ trương giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982.

Nhưng phía sau những văn bản ngoại giao và những khái niệm pháp lý là những con người cụ thể.

Lịch sử bảo vệ Trường Sa đã được viết bằng mồ hôi, tuổi trẻ và cả máu của những người đã ngã xuống.

Ngày 14 tháng 3 năm 1988, tại khu vực Gạc Ma thuộc quần đảo Trường Sa, 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân Việt Nam đã hy sinh. Nhiều người trong số họ còn rất trẻ. Có người rời quê chưa lâu. Có người chưa từng một lần được trở về phép kể từ ngày nhập ngũ.

Một trong số đó là liệt sĩ Trần Văn Bảy.

Ngày 1 tháng 3 năm 1988, trước khi lên đường ra Trường Sa, anh viết thư về nhà hỏi thăm sức khỏe cha mẹ và các anh chị. Trong lá thư cuối cùng ấy, anh còn nói với gia đình rằng chuyến đi đảo “không có gì nguy hiểm cả”.

Không lâu sau, anh hy sinh tại Gạc Ma.

Lá thư ấy sau này trở thành kỷ vật mà gia đình gìn giữ trong nhiều năm.

Có lẽ lịch sử đôi khi được cảm nhận rõ nhất không phải bằng những con số lớn, mà bằng những câu chuyện như vậy.

Một người con viết thư về hỏi mẹ có khỏe không.

Một người lính hứa mang san hô từ Trường Sa về làm quà.

Nhưng rồi anh không trở về.

Những người đã nằm lại để biển đảo còn trong ký ức hôm nay

Khi nhìn một hòn đảo nhỏ giữa biển, chúng ta rất dễ chỉ nhìn thấy vài kilomet vuông đất.

Nhưng đằng sau phần đất nhỏ bé ấy là những cuộc đời.

Đó là những thủy thủ đã vượt sóng.

Những chiến sĩ từng đứng hàng giờ giữa nắng gió.

Những người cha, người chồng, người con rời đất liền khi gia đình còn đang chờ họ trở lại.

Có những người đã trở về.

Và có những người mãi mãi nằm lại giữa biển.

Bởi vậy, khi nhắc đến Trường Sa, lòng yêu nước không nhất thiết phải được thể hiện bằng những lời thật lớn.

Đôi khi, yêu nước chỉ đơn giản là hiểu rằng sự bình yên mà chúng ta đang có hôm nay từng được trả bằng những mất mát rất thật của những thế hệ đi trước.

Tên tuổi của 64 chiến sĩ Gạc Ma vẫn được nhắc lại sau gần bốn thập niên. Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma tại Khánh Hòa và dự án Bảo tàng Trường Sa đang được xây dựng cũng nhằm lưu giữ những ký ức ấy cho những thế hệ sau.

Để một ngày nào đó, khi một đứa trẻ hỏi: “Trường Sa ở đâu?”, câu trả lời không chỉ là một tọa độ trên bản đồ.

Mà còn là một câu chuyện về con người.

Trường Sa hôm nay – cuộc sống tiếp tục giữa đại dương

Nếu quá khứ Trường Sa gắn với những năm tháng chiến đấu và hy sinh, thì Trường Sa hôm nay còn là câu chuyện của xây dựng và sự sống.

Những ngôi nhà được xây kiên cố hơn.

Điện mặt trời và điện gió được đưa vào sử dụng.

Những công trình nước ngọt được cải thiện.

Các cơ sở y tế giúp chăm sóc không chỉ cán bộ, chiến sĩ mà cả ngư dân hoạt động dài ngày trên biển.

Cảng và các điểm hậu cần giúp những con tàu từ đất liền có thêm nơi trú tránh thời tiết xấu và tiếp nhận hỗ trợ khi cần thiết.

Trường Sa vì thế vừa là nơi làm nhiệm vụ quốc phòng, vừa là một phần trong không gian kinh tế biển, tìm kiếm cứu nạn và hậu cần nghề cá của Việt Nam. Chính phủ Việt Nam tiếp tục xác định khu vực Trường Sa có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng đối với quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế biển của Khánh Hòa.

Giữa màu xanh tưởng như vô tận ấy, mỗi công trình được dựng lên, mỗi mái nhà có người ở và mỗi chuyến tàu trở về an toàn đều góp thêm một phần vào sự hiện diện của con người trên biển.

Trường Sa – một phần quê hương nằm giữa biển

Đối với nhiều người Việt Nam, quê hương có thể là một cánh đồng, một con phố, một dòng sông hay mái nhà nơi mình sinh ra.

Nhưng quê hương cũng có thể là một hòn đảo nhỏ cách đất liền hàng trăm hải lý.

Một nơi mà chúng ta chưa từng đặt chân đến nhưng vẫn có thể gọi tên.

Trường Sa.

Nơi ấy có những người đang sống.

Có những người đang làm nhiệm vụ.

Và có những người đã nằm lại.

Khi nhìn ra biển, chúng ta có thể không nhìn thấy Trường Sa bằng mắt thường.

Nhưng lịch sử nhắc rằng biển đảo không phải những khoảng trống xa xôi trên bản đồ. Đó là nơi nhiều thế hệ người Việt đã đi tới, sinh sống, làm nhiệm vụ và hy sinh.

Những người đã ngã xuống không thể trở về.

Nhưng tên của họ vẫn còn.

Những câu chuyện của họ vẫn còn.

Và chính ký ức ấy nhắc mỗi thế hệ sau này biết trân trọng hơn từng bờ biển, từng hòn đảo và từng khoảng trời của quê hương.

Bởi Tổ quốc không chỉ là nơi chúng ta đang đứng.

Tổ quốc còn là những nơi rất xa mà có những người đã chấp nhận đứng đó thay chúng ta.